Cronfa Budd Cymunedol

Er mwyn sicrhau rheolaeth gadarn, dryloyw ac effeithiol o’r arian a gynhyrchir gan bob parc ynni, rydym wedi dechrau’r broses o sefydlu Sefydliad Elusennol Corfforedig (SEC) pwrpasol. Y SEC hwn, elusen gofrestredig, fydd y prif endid sy’n gyfrifol am reoli a dosbarthu’r Gronfa Budd Cymunedol. Fel sefydliad elusennol, bydd y SEC yn gweithredu o dan oruchwyliaeth a rheoleiddio llym Comisiwn Elusennau Cymru a Lloegr. Mae hyn yn sicrhau’r safonau uchaf o lywodraethu, uniondeb ariannol ac atebolrwydd cyhoeddus.

Bydd y SEC yn cael ei lywodraethu gan fwrdd o ymddiriedolwyr, a fydd yn cael eu penodi yn dilyn ymgyrch recriwtio genedlaethol gynhwysfawr. Mae’r ymgyrch hon wedi’i chynllunio i ddenu unigolion sydd â phrofiad sylweddol mewn llywodraethu elusennau ac y mae eu harbenigedd proffesiynol a’u hangerdd bersonol yn cyd-fynd yn agos â’n themâu buddsoddi cymunedol strategol.

Ein themâu buddsoddi cymunedol, a fydd yn tywys penderfyniadau ariannu’r SEC a dewis ymddiriedolwyr, yw:

• Cost byw: Cefnogi mentrau sy’n lleddfu caledi ariannol ac yn gwella gwydnwch economaidd o fewn cymunedau.
• Hamdden ac iechyd: Hyrwyddo lles corfforol a meddyliol trwy fynediad at weithgareddau hamdden, ffyrdd iach o fyw, a gwasanaethau cymorth cymunedol.
• Amgylchedd a diwylliant: Meithrin stiwardiaeth amgylcheddol, ymdrechion cadwraeth, a dathlu treftadaeth ddiwylliannol leol.
• Addysg: Hyrwyddo cyfleoedd addysgol, datblygu sgiliau, a dysgu gydol oes i bob oed.
• Cyflogadwyedd: Gwella llwybrau i gyflogaeth, hyrwyddo cynhwysiant cymdeithasol, a chefnogi unigolion i gyflawni eu potensial llawn.

Mae ein hymrwymiad i roi grantiau cyfranogol yn gonglfaen i ddull ein Cronfa Budd Cymunedol. Mae hyn yn sicrhau bod penderfyniadau ariannu yn cael eu llywio gan anghenion a mewnwelediadau gwirioneddol y cymunedau eu hunain. I gyflawni hyn, bydd panel grantiau lleol pwrpasol yn cael ei sefydlu ar gyfer pob parc ynni. Bydd y paneli hyn yn cynnwys aelodau amrywiol o’r gymuned, gan gynnwys unigolion sydd â phrofiad uniongyrchol, byw o’r blaenoriaethau buddsoddi yn eu hardaloedd priodol.

Mae ein dull mapio cymdeithasol helaeth, sy’n cynnwys casglu a dadansoddi data ansoddol, wedi bod yn allweddol wrth nodi’r heriau a’r cyfleoedd lleol hanfodol hyn o amgylch y parciau ynni, a thrwy hynny gyfeirio ein strategaeth fuddsoddi. Bydd y paneli grantiau lleol yn gwasanaethu fel fforymau hanfodol, gan hwyluso trafodaeth fanwl ar bob cais a gyflwynir am gyllid. Yna bydd eu hargymhellion gwybodus yn cael eu cyflwyno i fwrdd y SEC, gan ddarparu cefnogaeth hanfodol yn y gymeradwyaeth derfynol o grantiau, a thrwy hynny ymgorffori llais y gymuned yng nghanol y broses o wneud penderfyniadau.

Bydd ein tîm Buddsoddi Cymunedol yn cefnogi’r SEC i recriwtio aelodau ar gyfer y paneli grantiau lleol a fydd yn cael eu sefydlu ar gyfer pob parc ynni sydd wedi cael caniatâd. Bydd y panel lleol yn cynnwys rhwng 8-12 o unigolion a bydd angen i aelodau’r panel allu dangos sgiliau a phrofiad perthnasol mewn un neu fwy o’n pum thema, a cadarnhau nag oes ganddynt gwrthdaro buddiannau â buddiolwyr posibl y Gronfa yn yr ardal leol honno.

Dywedon ni y bydden ni yma am y tymor hir, gan ein bod eisiau bod yn rhan o waddol ehangach i gymunedau Cymru. Felly, yn ogystal ag unigolion annibynnol o bob cwr o’r genedl, bydd aelod o dîm Bute hefyd yn eistedd wrth fwrdd yr ymddiriedolwyr, gan ddarparu mewnwelediadau a data mapio cymdeithasol byw i gynorthwyo yn y cyfleoedd hirdymor y gwneir cais amdanynt.

Bydd cytundeb cyfreithiol rhwymol rhwng y parc ynni a’r SEC yn cael ei sefydlu i sicrhau bod yr arian yn cael ei dalu yn unol â’r £7,500 y cytunwyd arno fesul megawat o gapasiti cynhyrchu wedi’i osod am hyd oes cynhyrchu ynni pob parc ynni. Bydd y taliadau’n parhau am hyd gweithrediadau’r parc.

Bydd y gronfa’n gysylltiedig â’r Mynegai Prisiau Defnyddwyr i ganiatáu ar gyfer chwyddiant economaidd fel bod ein cronfeydd wedi’u diogelu ar gyfer y dyfodol am oes ein tyrbinau.

Ar hyn o bryd rydym yn canolbwyntio ar y cymunedau o fewn tua 5-10km o’n parciau ynni. Rydym eisoes wedi dechrau ymarfer mapio cymdeithasol helaeth i ddeall yr heriau a’r cyfleoedd lleol y gallai Cronfa Budd Cymunedol yn y dyfodol eu cefnogi.

Rydym wedi ymchwilio i fecanweithiau ariannu grantiau eraill ledled Cymru a’r rhwystredigaeth a deimlir gan rai ynghylch anhyblygrwydd y rhai sy’n defnyddio dull ffiniau sefydlog. Byddwn yn cael ein harwain gan fewnwelediad ac yn edrych ar y paneli grantiau lleol i sicrhau nad ydym yn rhwym wrth linellau coch daearyddol pan all cymorth ariannol wneud gwahaniaeth gwirioneddol i’r cymunedau agosaf at ein parciau.

Rydym am fod yn gyllidwr mor gynhwysol â phosibl drwy leihau cymaint o fiwrocratiaeth ag y gallwn. Fodd bynnag, mae gennym gyfrifoldeb i sicrhau bod yr arian yn cael ei ddosbarthu mewn ffordd deg a thryloyw i dderbynwyr a all ddangos lefel briodol o lywodraethu a phrofiad cyfunol o gyflawni gweithgareddau effaith gymdeithasol.

Gofynnir i grwpiau gymryd rhan mewn cwis cymhwysedd byr i wirio a ydynt yn gymwys i wneud cais cyn cael eu gwahodd i ddechrau eu cais.

Rydym yn edrych i wneud y broses o wneud cais am gronfeydd mor hygyrch â phosibl o fewn cyfyngiadau cyfraith elusennau. Bydd canllawiau clir yn nodi’r broses ymgeisio ar gyfer mynediad at y cronfeydd hyn yn cael eu paratoi a’u cyhoeddi maes o law. Ar hyn o bryd rydym yn datblygu platfform pwrpasol i gymunedau ei ddefnyddio i ddewis y grant mwyaf addas ar gyfer eu gweithgareddau ac i wneud eu cais.

Ein meddyliau ar hyn o bryd yw creu Cronfa Budd Cymunedol haenog gyda phrosesau gwneud penderfyniadau yn seiliedig ar:

• grantiau symiau bach
  grantiau symiau mawr
  grantiau symiau sylweddol (grantiau ‘etifeddiaeth’)

Bob blwyddyn, byddwn yn buddsoddi hyd at £7,500 fesul megawat o gapasiti cynhyrchu mewn Cronfa Budd Cymunedol. Er enghraifft, byddai twrbin sengl nodweddiadol gyda chapasiti o 6.5MW yn cynhyrchu taliad blynyddol o £48,750 i Gronfa Budd Cymunedol.

Rydym yn parhau i weithio ar y manylion ynghylch faint a pha mor aml y bydd prosiectau ac unigolion yn gallu gwneud cais ond byddwch yn dawel eich meddwl y bydd y broses yn hawdd ac yn dryloyw.

Medrwch! Rydym yn gwrando ar gymunedau ger ein parciau ynni a byddwn yn neilltuo 25% o’n Cronfa Budd Cymunedol i adeiladu, cysylltu a rhoi prosiectau i helpu i leihau biliau ynni a chynhyrchu incwm i’r gymuned.

Gallai’r prosiectau cynhyrchu llai hyn gysylltu â’r rhwydwaith dosbarthu lleol – gan ddarparu incwm i’w berchnogion neu i wasanaethu angen ynni uniongyrchol.

Bydd y gronfa hon ar gael i unrhyw grŵp cyfansoddedig, consortiwm o sefydliadau trydydd sector neu gyrff sector cyhoeddus, fel clystyrau ysgolion neu Gynghorau Cymuned. Bydd y grwpiau a nodwyd yn cael eu cefnogi i fod yn berchen ar y prosiect (a’r incwm) a’i reoli er budd eu haelodaeth a’r gymuned ehangach.

Gellir dod o hyd i ragor o wybodaeth am ein model perchnogaeth leol a rennir trwy glicio ar y ddolen hon.

Dim ond pan fydd parc yn cael caniatâd cynllunio gan Lywodraeth Cymru y bydd Cronfa Budd Cymunedol yn cael ei sefydlu ar gyfer y pawc hwnnw, yn dilyn proses gynllunio drylwyr a helaeth.

Bydd ein Cronfa Budd Cymunedol gyntaf yn gysylltiedig â Pharc Ynni Twyn Hywel ac rydym yn anelu at cael y Gronfa yn barod i wneud cais amdani erbyn dechrau 2026. Bydd panel lleol yn cael ei sefydlu cyn i’r Gronfa agor, gyda set lawn o feini prawf a gwybodaeth fanwl am y broses ymgeisio.

Os rhoddir caniatâd i’n parciau eraill fwrw ymlaen – yna bydd pob Cronfa Budd Cymunedol leol yn dilyn yr un broses.

Nod y Gronfa Budd Cymunedol yw i fod yn ffynhonnell ariannu hyblyg, arloesol ac unigryw o’i gymharu â grantiau traddodiadol. Nid yw ein prif ffocws ar ragnodi mathau penodol o brosiectau, ond yn hytrach ar ddeall y gwahaniaeth pendant y bydd eich prosiect, gwasanaeth neu weithgaredd arfaethedig yn ei wneud, a’r dystiolaeth gadarn sy’n cefnogi ei effaith bosibl.

Rydym yn annog cynigion creadigol ac effeithiol sy’n mynd i’r afael ag anghenion cymunedol gwirioneddol o fewn ein themâu buddsoddi strategol. Er ein bod yn hyblyg yn y mathau o brosiectau y gallwn eu cefnogi, bydd y pwyslais bob amser ar y canlyniadau amlwg a’r newid cadarnhaol y bydd eich menter yn ei ddwyn i’r gymuned.

Rydym yn argymell yn gryf eich bod yn cysylltu ag aelod o’n tîm ymroddedig i drafod eich syniadau prosiect cyn cyflwyno cais ffurfiol drwy ebostio CICteam@bute.energy

Gall y drafodaeth anffurfiol hon helpu i egluro aliniad ag amcanion y Gronfa a rhoi arweiniad ar ddatblygu cynnig cryf.

Rydym yn parhau i weithio ar y manylion ynghylch meini prawf a chymhwysedd, ond medrwn sicrhau y byddwn yn glir ac yn dryloyw gyda’r hyn y gellir a na ellir gwneud cais amdano.