Blog: Gwynt, Dŵr a Chymru – Sut mae hydroleg yn siapio ffermydd gwynt.
Gan y blogiwr gwadd: James Mortimer, Cyfarwyddwr yn Aqua Terra Consulting
Wrth i Gymru barhau i drawsnewid i ynni adnewyddadwy, mae cynnydd ynni gwynt ar y tir wedi sbarduno sgyrsiau pwysig, nid yn unig am ynni, ond am dir, dŵr a natur. Ymhlith y pryderon a godir yn aml mae cwestiynau fel:
“A fydd tyrbinau gwynt yn niweidio ein mawndiroedd?”
“A allai gwaith adeiladu effeithio ar ein nentydd neu achosi llifogydd?”
“Beth sy’n digwydd i wlyptiroedd pan fydd seilwaith trwm yn symud i mewn?”
Mae’r rhain yn gwestiynau dilys. Mae hydroleg – astudio dŵr yn yr amgylchedd – yn ganolog i’w hateb. Mae’n chwarae rhan hanfodol wrth sicrhau bod datblygiadau ynni gwynt yn cefnogi nid yn unig nodau hinsawdd, ond hefyd bioamrywiaeth, diogelwch dŵr, ac iechyd tir hefyd.
Yn y blog hwn, byddaf yn egluro beth mae hydrolegwyr fel fi yn ei wneud yn ystod y cyfnod cynllunio a chydsynio ar gyfer ynni gwynt ar y tir, sut rydym yn helpu i amddiffyn a hyd yn oed adfer amgylcheddau sensitif fel mawndiroedd, a pham mae rheoli dŵr yn gyfrifol yn allweddol i gynaliadwyedd hirdymor ledled cefn gwlad Cymru.
Beth mae hydrolegydd yn ei wneud ar brosiect fferm wynt?
Mae hydroleg yn ymwneud â llawer mwy na “ble mae’r dŵr yn mynd.” Mae’n ddull manwl, sy’n seiliedig ar wyddoniaeth, o ddeall sut mae dŵr yn symud trwy dirweddau, a sut y gallai newidiadau i ddefnydd tir effeithio ar y symudiad hwnnw.
Dyma beth mae hydrolegydd fel fi fel arfer yn ei asesu:
- Llif dŵr wyneb – I ble mae dŵr glaw yn mynd? A yw’n casglu mewn nentydd, pyllau, neu gorsydd?
- Gwlyptiroedd a mawndiroedd – Mae’r ecosystemau dyfrlawn hyn yn storfeydd carbon hanfodol ac yn gynefinoedd bywyd gwyllt.
- Dŵr daear – Systemau dŵr tanddwr sy’n bwydo ffynhonnau a nentydd.
- Dalgylchoedd a draenio – Sut mae dŵr yn symud trwy ddalgylch cyfan, yn enwedig yn ystod stormydd.
Mae’r gwaith hwn yn rhan o’r Asesiad Effaith Amgylcheddol (EIA) ac yn bwydo i Gynlluniau Rheoli Cynefinoedd (HMPs) sy’n ofynnol gan awdurdodau cynllunio. Mae pob safle yn wahanol. Nid yw ucheldiroedd Cymru yr un peth â ffermydd iseldir, ond mae’r egwyddorion yn gyson: amddiffyn dŵr, amddiffyn natur, a chynllunio ar gyfer cydnerthedd hirdymor.
Mae hydrolegwyr yn helpu i daro cydbwysedd:
Ffermio defaid + mynediad gwynt: Rhaid dylunio llwybrau mynediad fel nad ydyn nhw’n gor-ddraenio caeau nac yn cynyddu erydiad. Mae dylunio da yn amddiffyn tir pori ac yn osgoi atgyweiriadau costus.
Pryderon llifogydd cymunedol: Gall trigolion boeni y bydd datblygiadau newydd yn newid llif dŵr ac yn cynyddu’r risg o lifogydd. Rydym ni (hydrolegwyr) yn ystyried y risgiau posibl hyn ymlaen llaw, ac yn dylunio pyllau gwanhau, pantiau, neu ddraenio rheoledig i’w lliniaru.
Sicrwydd tirfeddianwyr: Mae angen hyder ar ffermwyr a rheolwyr ystadau na fydd priddoedd mawn yn cael eu diraddio. Mae arolygon hydrolegol a chynefinoedd yn nodi ardaloedd sensitif y mae angen eu hosgoi a’u diogelu.
Y casgliad? Mae hydroleg gyfrifol yn cefnogi anghenion pobl, natur, a’r newid i’r byd adnewyddadwy.
Chwalu Mythau: Clirio'r dyfroedd
❌ “Mae ffermydd gwynt yn niweidio mawndiroedd”
✔️ Mae prosiectau ffermydd gwynt yn dilyn dull dylunio cam wrth gam sy’n ceisio osgoi mawn er mwyn cyflawni prosiectau sy’n gadarn yn amgylcheddol a budd net i fioamrywiaeth. Mae llawer o brosiectau hyd yn oed yn adfer mawn wedi’i ddiraddio fel rhan o’u hymrwymiadau.
❌ “Mae tyrbinau’n achosi llifogydd”
✔️ Mae hydrolegwyr yn modelu ac yn rheoli’r holl ddŵr ffo. Yn aml, mae systemau draenio sydd wedi’u cynllunio’n iawn yn gwella gwydnwch yn ystod glaw trwm ac yn ystyried effeithiau posibl newid hinsawdd drwy gydol oes y datblygiad arfaethedig.
❌ “Mae adeiladu’n llygru afonydd a gwlyptiroedd”
✔️ Rhaid i bob fferm wynt ddilyn rheolau atal llygredd llym, gan gynnwys rheoli dŵr wyneb, monitro ansawdd dŵr, a chynlluniau argyfwng.
Sut mae hydroleg yn cefnogi Budd Net Bioamrywiaeth (NBB) yng Nghymru
Mae ymrwymiad Llywodraeth Cymru i Fudd Net i Fioamrywiaeth (NFB) yn golygu bod yn rhaid i ddatblygiadau adael natur mewn gwell sefyllfa nag o’r blaen, ac mae hydroleg yn chwarae rhan ganolog yn hyn.
Systemau dŵr iach = Ecosystemau iach
Mae mawndiroedd, gwlyptiroedd, a pharthau glannau afonydd (ardaloedd wrth ymyl nentydd) yn cynnal ystod eang o rywogaethau, o adar hirgoes ac amffibiaid sy’n bridio i fwsoglau a gweision neidr prin. Pan gaiff ffermydd gwynt eu cynllunio gyda hydroleg mewn golwg, gallant wella’r cynefinoedd hyn mewn gwirionedd.
Mae enghreifftiau o fesurau hydrolegol cadarnhaol yn cynnwys:
Ail-wlychu mawndiroedd wedi’u draenio i adfer eu swyddogaeth naturiol.
Creu parthau byffer o amgylch cyrsiau dŵr i atal erydiad a gwaddodiad.
Dylunio systemau rheoli dŵr ffo sy’n bwydo pyllau neu sgrafelliadau newydd, gan ddarparu cynefin i fywyd gwyllt.
“Nid yw datblygiadau gwynt ar y tir yn bodoli ar eu pen eu hunain. Maent yn eistedd o fewn tirweddau gweithredol, yn aml ffermydd defaid neu dir comin ucheldir lle mae pobl yn dibynnu ar briddoedd a dŵr iach am eu bywoliaeth.”
Fy meddyliau olaf: Dyfodol gwynt sy'n defnyddio dŵr
Yng Nghymru, nid cynhyrchu trydan yn unig yw ynni gwynt ar y tir – mae’n ymwneud â gwneud hynny mewn ffordd sy’n cefnogi ecosystemau ffyniannus, cymunedau gwydn, ac economïau gwledig cynaliadwy.
Mae hydrolegwyr yn dod â’r wyddoniaeth a’r rhagwelediad sydd eu hangen i wneud i hyn ddigwydd. Rydym yn helpu i sicrhau bod yr ynni adnewyddadwy sy’n pweru ein dyfodol hefyd yn amddiffyn y mawn o dan ein traed, yr afonydd yn ein dyffrynnoedd, a’r cynefinoedd sy’n gwneud Cymru yn unigryw.
Ynni glân. Dŵr glân. Tir cyffredin.
Ein dull o ymdrin â bioamrywiaeth
Nod ein dull o ymdrin â bioamrywiaeth mewn ynni adnewyddadwy yw amddiffyn natur gan ystyried anghenion ffermwyr a chymunedau lleol hefyd.
Dysgu mwy
Cael y newyddion diweddaraf i gyd